Inteligentna głowica termostatyczna zastępuje zwykłą głowicę na zaworze grzejnika. W środku ma mały silnik zasilany z baterii, który otwiera i zamyka zawór według harmonogramu albo na polecenie. To prosty sposób, żeby każdy pokój grzać według własnego planu, a niektóre modele są już naprawdę tanie. Głowica IKEA LILJEBAGGE, działająca w Thread, kosztuje w Szwecji 199 koron, a według heise w Niemczech ma kosztować 14,99 euro, choć IKEA tej ceny jeszcze nie potwierdziła (pisaliśmy o tym w wiadomościach).

Niska cena niewiele jednak da, jeśli głowica nie pasuje do zaworu, nie dogada się z resztą systemu albo grzeje pokój do złej temperatury. Właśnie tymi trzema problemami zajmuje się ten poradnik, w kolejności, w jakiej na nie trafisz.

Krok 1: sprawdź, co masz na grzejnikach

Zrób to przed zakupem. Zdejmij jedną z obecnych głowic (odkręca się ją ręcznie albo kombinerkami, korpus zaworu zostaje na grzejniku i woda nie wycieka) i zobacz, co jest pod spodem.

Zawór z gwintem, około 30 mm średnicy. To najczęstszy przypadek. Standardowy gwint to M30×1,5. Eve Thermo nakręca się na niego bezpośrednio, a tado, Netatmo i Danfoss też go obsługują, czasem przez adapter dołączony do zestawu.

Zawór z gwintem, około 28 mm średnicy. Zwykle M28×1,5, spotykany w zaworach marek takich jak Herz, Comap czy MMA. Potrzebny jest adapter. Netatmo dokłada go do zestawu, a do głowicy Danfoss Ally producent sprzedaje osobny (014G0264).

Zawór zatrzaskowy z wycięciami albo zaciskiem. To głównie zawory Danfoss: RA, RAV i RAVL, każdy z własnym adapterem. Eve Thermo ma w pudełku wszystkie trzy. Zawory Danfoss RTD wymagają kolejnego adaptera (do Ally jest to 014G0253). Netatmo dołącza też adaptery do zaworów M30×1 i Giacomini.

Jeśli nie wiesz, jaki masz gwint, centrum pomocy Netatmo opisuje prosty sposób. Zmierz średnicę korpusu zaworu w miejscu, w którym mocuje się głowica, a potem linijką skok gwintu: jeśli trzy zwoje mieszczą się na 3 mm, skok wynosi 1,5 mm. Netatmo ma też internetowe narzędzie, w którym możesz wyszukać model swojego zaworu.

Instalacje, w których to nie zadziała

Niektórych zaworów żadna z tych głowic nie obsłuży:

  • Zawory ręczne. Jeśli pokrętło tylko otwiera i zamyka przepływ, a pod spodem nie ma trzpienia, silnik nie ma czego naciskać. Centrum pomocy tado wymienia zawory ręczne jako niezgodne.
  • Ograniczniki temperatury powrotu. Ograniczają temperaturę wody wypływającej z grzejnika albo obiegu, a nie regulują temperatury w pokoju. Przykładem jest Danfoss FJVR. Przewodnik zgodności tado je wyklucza.
  • Instalacje jednorurowe. tado podaje, że jego głowice nie współpracują z jednorurowymi instalacjami grzejnikowymi.

Jeśli zawór nie pasuje do żadnego z obsługiwanych typów, Netatmo radzi poprosić instalatora o wymianę na zgodny. To już robota hydraulika, w przeciwieństwie do zakładania głowicy.

Krok 2: wybierz protokół, nie tylko urządzenie

Głowica musi się z czymś komunikować. Są trzy główne możliwości, a wybór decyduje o tym, co jeszcze będzie potrzebne w domu.

Zigbee. Przykładami są Sonoff TRVZB i Danfoss Ally, który według producenta ma certyfikat Zigbee. Potrzebny jest koordynator Zigbee: bramka producenta albo adapter USB z Zigbee2MQTT lub innym otwartym oprogramowaniem. Zaletą jest sterowanie lokalne i mnóstwo dostępnych ustawień. Strona TRVZB w dokumentacji Zigbee2MQTT wymienia na przykład korektę temperatury, wykrywanie otwartego okna, blokadę rodzicielską, ochronę przed zamarzaniem i tygodniowy harmonogram, który głowica realizuje sama w trybie automatycznym.

Matter przez Thread. Tak działają Eve Thermo i LILJEBAGGE od IKEA. Potrzebny jest kontroler Matter i router brzegowy Thread. Obie funkcje ma wiele inteligentnych głośników i przystawek telewizyjnych, a Eve publikuje listę zgodnych centrali na swojej stronie. Eve podaje, że Thermo nie korzysta z chmury i przechowuje harmonogramy w samym urządzeniu, więc ogrzewanie trzyma się planu nawet bez telefonu i internetu. Zwróć uwagę na jeden szczegół: Eve opisuje Thermo jako minimalne urządzenie Thread (Minimal Thread Device), czyli zasilany z baterii punkt końcowy, który nie przekazuje dalej ruchu innych urządzeń. Głowice nie wzmocnią więc sieci Thread, to zadanie urządzeń zasilanych z gniazdka. Jeśli różnice między Zigbee, Thread i Matter nie są dla ciebie jasne, zajrzyj do naszego artykułu, który je wyjaśnia.

Własna centrala producenta. Przykładem jest Kasa KE100 od TP-Link: według heise kosztuje około 30 euro i wymaga własnej centrali. Takie systemy wiążą cię z centralą i aplikacją jednej firmy, więc przed zakupem sprawdź, co oferują w zakresie sterowania lokalnego i integracji.

Bez względu na protokół sprawdź, jak głowica zachowuje się bez połączenia. Według heise LILJEBAGGE bez centrali działa jak zwykła głowica z przyciskami i wyświetlaczem, a gdy padnie internet, trzyma ostatnie ustawienie. To rozsądne minimum, którego warto oczekiwać od każdego urządzenia.

Krok 3: montaż i kalibracja

Po założeniu głowica się kalibruje: silnik naciska trzpień zaworu aż do zamknięcia i w ten sposób poznaje jego skok. Jeśli kalibracja się nie uda, głowica nie będzie poprawnie regulować temperatury, więc sprawdź kilka rzeczy.

  • Upewnij się, że trzpień się rusza. Zawory, które całe lato stały pod nieruchomą głowicą, potrafią się zablokować. Przy błędach E1 i E2 Eve każe najpierw zdjąć głowicę i sprawdzić, czy trzpień zaworu daje się swobodnie wcisnąć.
  • Użyj właściwego adaptera. Eve podaje zły adapter jako jedną z przyczyn błędu zakresu kalibracji (E2).
  • Zawory o krótkim skoku. Według Eve około 10% zaworów ma odrobinę za krótki skok. Na próbę producent radzi włożyć do uchwytu zaworu w głowicy dwucentową monetę, a jeśli to pomoże, oferuje mały adapter zakładany na trzpień.
  • Nie paruj przed udaną kalibracją. W przypadku Sonoff TRVZB instrukcja parowania w Zigbee2MQTT mówi, że po kalibracji głowica musi pokazać temperaturę. Jeśli tego nie robi, załóż ją ponownie i powtórz ten krok.

Niektóre nowsze modele same co jakiś czas poruszają zaworem. heise podaje, że LILJEBAGGE robi to, żeby nie osadzał się kamień.

Krok 4: popraw pomiar temperatury

Głowica mierzy temperaturę tuż przy grzejniku, więc pokój może się nagrzać do innej temperatury niż ta, którą ustawisz. Eve pisze w swoich odpowiedziach na częste pytania wprost, że temperatura pokazywana przez Thermo jest mierzona „zdecydowanie za blisko grzejnika” i należy ją ignorować.

Da się to poprawić na dwa sposoby.

Korekta odczytu. Procedura Eve sprawdzi się przy każdej marce:

  1. Ustaw korektę na 0.
  2. Ustaw temperaturę docelową, na przykład 23 °C, i pozwól pokojowi grzać się przez 2-3 godziny.
  3. Zmierz temperaturę na środku pokoju osobnym termometrem.
  4. Jeśli pokazuje 20,5 °C, ustaw korektę na -2,5 °C.

tado opisuje to samo dla głowicy Smart Radiator Thermostat X, z korektą ustawianą osobno dla każdego urządzenia w aplikacji. W Zigbee2MQTT TRVZB udostępnia ją jako local_temperature_calibration, w zakresie od -12,7 do 12,7 co 0,2 stopnia.

Korekta to kompromis: poprawia stałą różnicę, a Eve sama uprzedza, że przez kolejne dni może być potrzebne dostrojenie.

Zewnętrzny czujnik. Czujnik umieszczony w pokoju z dala od grzejnika daje głowicy lepszy odczyt. tado sprzedaje do tego Wireless Temperature Sensor X, który staje się wtedy urządzeniem mierzącym temperaturę w pomieszczeniu i steruje głowicami. tado zaleca zawieszenie go mniej więcej 1,5 m nad podłogą, z dala od grzejników, bezpośredniego słońca i przeciągów.

W otwartych systemach sprawdź, jak odczyt z zewnętrznego czujnika trafia do głowicy. TRVZB ma ustawienie external_temperature_input i przełącznik między czujnikiem wbudowanym a zewnętrznym, ale dokumentacja Zigbee2MQTT zaznacza, że aktualizowaniem tej wartości musi się zajmować coś poza nim, zwykle automatyzacja w systemie inteligentnego domu. Zigbee2MQTT opisuje też, co dzieje się przy awarii: gdy zewnętrzny czujnik przestaje odpowiadać, TRVZB wraca do wbudowanego czujnika, a po jego powrocie znowu przełącza się na zewnętrzny.

Ustawienia, które warto przejrzeć

Gdy podstawy działają, kilka ustawień robi wyraźną różnicę. Przykłady pochodzą ze strony TRVZB w Zigbee2MQTT, ale większość głowic ma odpowiedniki:

  • Wykrywanie otwartego okna. TRVZB wyłącza grzejnik, gdy zmierzona temperatura spadnie o ponad 1,5 °C w ciągu 4,5 minuty.
  • Ochrona przed zamarzaniem. Minimalna temperatura (od 4 do 35 °C w TRVZB), przy której grzejnik włącza się nawet przy wyłączonej głowicy, żeby rury nie zamarzły.
  • Dokładność regulacji. Od wersji oprogramowania 1.3.0 ustawienie temperature_accuracy określa, o ile poniżej temperatury docelowej zawór otwiera się ponownie. Przy domyślnej wartości -1 °C i temperaturze docelowej 26 °C zawór zamyka się przy 26 °C i otwiera przy 25 °C, a przy -0,4 °C otwiera się już przy 25,6 °C.
  • Regulacja PID. smart_temperature_control włącza adaptacyjne sterowanie zaworem oparte na algorytmie PID. Gdy jest włączone, ustawienia stopnia otwarcia i dokładności regulacji są niedostępne.
  • Harmonogram w urządzeniu. TRVZB przyjmuje do sześciu zmian temperatury na dzień. Eve zwraca uwagę na to samo przy Thermo: harmonogram zapisany w głowicy działa dalej, gdy nie ma telefonu ani internetu.

Liczy się też oprogramowanie. Część tych opcji pojawiła się dopiero w nowszych wersjach, a TRVZB obsługuje aktualizacje bezprzewodowe (OTA) przez Zigbee2MQTT, więc zanim uznasz, że jakiegoś ustawienia brakuje, zaktualizuj głowicę.